Paylaş:

 

Bu tarihsel bölümün vurgusu laparoskopi gelişmelerinin girişinin öncesinde olmasına rağmen görselleştirdiği ve yeteneği mutlaka az invaziv olan laparoskopik teknikle müdahale sonrası jinekoloji ameliyat tarihinin önemli bir kilometre taşını temsil ediyordu. Bu tekniklere adanan tarihin ayrıntılarını içeren çeşitli endoskopik olasılıklar ayrılan bölümlerde tartışılmıştır, ama bir kaç genel tarihsel yansımalar bu noktada sırayla olabilir.

Laparoskopi, Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa’nın çeşitli ülkelerinde daha fazla veya daha az bağımsız geliştirilmiş gibi görünüyor. 1911 yılında, Bertram Bernheim, Johns Hopkins’de bir genel cerrah küçük bir karın kesiden iki vaka rapor etmiş, üst karını proktoskop ileinceleyerek buna organoskop adı verdi. Aydınlatma kaynağı başının etrafında bir bant üzerinde bir akkor ışık oldu. Hiçbir takip raporları olmadığı gibi deneyim tatmin olmamıştır.

Aynı Johns Hopkins 1930’ların ortalarında hastaların asla yayınlanmayan küçük serisinin bir denemede, Richard Te Linde hastaya derin Trendelenburg pozisyonunda küçük bir subumbilical kesikten karın içine Kelly hava sistoskopu soktu. Kelly hava sistoskopu sadece 10 cm uzunluğundaki boru idi ve uygun bir sapı, çeşitli çaplardan 2 cm kadar değişen uzak ucunda bir kenarı ve uygun sapı vardı. Hopkins ‘de rutin mesaneyi incelemek için kullanılmıştır. Hasta sistoskopik muayene için diz-dirsek pozisyonunda idi. Mesane hava ile şişirildi ve normalde de cihazın bir parçası olan obturator kaldırıldı. Işık kaynağı sadece hastanın kalça üzerine yerleştirilmiş bir akkor ampul oldu ve aynı hat boyunca ışığı yönlendirmek için merkezi bir deliğe sahip bir konik kafası vardı. Aydınlatma, bu teknikle çok iyiydi. Pelvik organların karın içine sistoskopun tanıtımıyla görülebilir gelmesine rağmen, denetim alanı o kadar küçük olduğundan dolayı konsept terk edildi.

Aslında merak edilen de Te Linde de aslında görünüşte diz- dirsek pozisyonunda hastanın forniks yoluyla sistoskop tanıtan bir teknik olduğunu düşünmüyordu özellikle bu Kelly sistoskop ile mesane sistoskopi için kullanılan tam pozisyon oldu ve bir tekniktir ki yaygın ve sık sık bu dönemde Johns Hopkins’de kullanıldı. O zamanda, kadın üroloji bölümü jinekolojinin bir parçası oldu.

Pelvik organları görselleştirmek için fornikse yoluyla ucunda minyatür bir akkor ampul ile bir mercek sistoskop tanıtmak için diz göğüs pozisyonu kullanmak T. H. Cherry ile Albert Decker’da kalmıştır. Bu nedenle, culdoscopy doğmuş ve 1950’den 1970’e döneminde Amerika Birleşik Devletleri’nde yaygın kullanılmış, Özelliklefiber optik soğuk ışık sistemi kabulünden sonra minyatür akkor ampulden daha iyi aydınlatma sonucu vermişti. Johns Hopkins’de bir kuldoskopik muayene için ameliyathanede listelenen günde beş ya da altı hasta olması olağandışı değildi.

Yaklaşık 1970 sonrasında, laparoskopi, kendi fiber optik soğuk ışık sistemi ile culdoscopy yaklaşım yerini almıştır. Bu dönemde, operatif laparoskopi parladı, İlk yaygın olarak kullanılan prosedürlerden biri çeşitli tekniklerle fallop tüplerinin bağlanması oldu.

Avrupa’da, ABD’de aksine, culdoscope hiçbir yaygın kullanımı yoktu. Gözlemsel ve operatif laparoskopi gelişimi yaklaşık 1912 den beri kesintisiz devam etti, ne zaman, Cohen’ göre, İsveçli Hans Christian Jacobaeus elektrikli sistoskop kullanılarak 109 hastanın 69’unda laparoskopi olarak nitelendirdi. Daha önce bahsedildiği gibiprosedürlerin tarihsel ayrıntıları uygun bölümlerde yer almaktadır

İlk olarak, karın boşluğunun endoskopi gelişimsel olarak ilerlemesi fizik bilimlerin gelişmesi sonucu olmuştur: optik, mekanik, elektronik, vb. Böylece, mevcut popüler robotik laparoskopik işlemler sadece tıbbi marifet değil, kapitalist sanayi kompleksi katılımı ile sonuçlanır. Bunun sonucu laparoskopik aletlerin kullanımı büyük ölçüde ticari çıkarları tarafından teşvik edilmesidir. Tehlike—Bir tehlike varsa—bilimsel öncelikleri yerine doktorların gereksiz yere ticari olarak etkilenmiş olabileceğidir.

İkinci, Laparoskopik cerrahi işlemler yaygın olarakgenellikle randomize klinik çalışma olmadan bilimsel olarak tanımlamak ve operatif jinekolojideki rollerini değerlendirmekiçin kabul edilmiştir.

Bu iki nokta bir eleştiri olarak değilmutlaka bir gözlem olarak yapılır ve kısaltılmış hastanede kalış ve daha az hasta rahatsızlık avantajları açıktır. Oysa alternatif prosedürler ile laparos- kopi sonuçlarını değerlendirmek için tasarlanan kısa ve uzun vadeli sonuçları için çok az veri vardır. Laparoskopik cerrahi prosedürlerin benimsenmesi kanıta dayalı tıp önemine vurgu- suna rağmen ilerledi. Rock ve Warshaw operatif laparoskopi bu yönü üzerinde ayrıntılını ele aldılar.

Operatif jinekoloji tarihinin bilinmesi, sadece içsel bir ilgi çekmek değildir aynı zamanda bize yenilikçi öncekilere takdir izin verir ve bazılarımızı gelecek tarihçilerin konusu olmayabilir.

OPERATİF JİNEKOLOJİ, İLK BASKI 1946

Richard Wesley Telinde 1894 yılında Wisconsin’de doğdu ve Holland, Michiganda küçük bir liberal sanatlar okul yıllarının dışında Wisconsin’de tüm zamanını onun biçimlendiren yıllara harcadı. Tıp fakültesine gitmek için hazır olduğu zaman, Madison gitti ama 1916 yılında, Wisconsin üniversitesinde sadece 2 yıllık okul vardı. Te Linde 2 preklinik yılını tamamlamış ve ardından son 2 yıldır Johns Hopkins transfer olmuştu. 1920 sınıfı ile mezun oldu ve profesyonel kariyerini genel cerrahiye bağlı olan jinekoloji kürsüsünde başkan olduğu ve daha sonra 1939 da ayrı bir bilim dalında kürsü olan jinekolojide Hopkins ile geçirdi. 1960 yılında emekli olana kadar, Kadın Hastalıkları ve Doğum kürsüsü yeniden birleşmiş ayrı bir bölüm olarak bu görevde kaldı.

Öğretmeni Howard Kelly yarım yüzyıl önce, birjinekoloji ameliyat ders kitabınınderlenmesiningereğini hissetmişti, Te Linde jinekolojinin birçok özelliklitaraf olduğundan ikinci- Dünya Savaşı içinyeni bir metin gerekli olduğuna inanıyordu. Kelly’nin önceki bir model olanmetin ile Te Linde iki kitap ayıran dönemde meydana gelmiş büyük değişiklikleri dâhil etmek istiyordu. Bu 50 yıllık bir süre boyunca hormonlarımızın bilgisinde değişiklikler vardı, yeni cerrahi teknikler, karın ve pelvik organları görselleştirmek için yetenekler gibi.

Te Linde kendi metin için aynı basit bir başlık seçti. Kelly’ninki, New York’ta Appleton tarafından yayın olmasına rağmen, Te Linde Philadelphia’da Lippincott seçti. TeLinde’nin 1946’da önsözünü yazdığı Jinekoloji artık sadece genel cerrahinin biryan dalı değildi. Vurgulandığı gibi jinekoloğun iyi bir cerrah olması gibi aynı zamanda jinekolojik hastalıkların patolojisine ve de yeni gelişen endokrinoloji bilim dalının hakim olması gereklidir. Jinekolojik cerrahi dışında yeni kitaplar bütün bu alanlarda ortaya çıkıyordu ve işte bu TeLindenin doldurmak istediği boşluktu.

16 Kısım I Jinekolojik Cerrahi Uygulamalarını Etkileyen Genel Konular

Te Linde şu metnini yazdı ‘olağan ve nadir operatif prosedürlerin tekniğini açıklamanın birincil amacı ’Aynı zamanda ve operasyonların yanı sıra hastaların ameliyat öncesi ve sonrası bakım karşı endikasyonlarını içermektedir. Jinekolojik patoloji, Te Linde Hopkins geleneğinde vurguladı iyi jinekolojik cerrahinin temelidir. Bunu anlamadan, ameliyat sadece mekanik bir iş haline gelir ve cerrahi yargılarda hatalar kaçınılmazdır. Metnin organizasyonunda, mevcut baskısını izleyen yarım yüzyıl bo- yunca sonraki sürümlerinde, birisi kolaylıkla operatif jinekoloji tarihinin önemli yerlerde olduğunu görebilirsiniz. Bunlardan bazıları önceki bölümde ele alınmıştır.

1946’da 751 sayfalık ilk baskısı, hepsi Te Linde tarafından yazılmış olan, 5. 000 kopya birinci baskısı mevcut olup hızla tükendi. İkinci baskı eşit olarak başarılı oldu. Yorumlar hep övücü olmuştur. Richard Mattingly ve John Thompson tarafından dü- zenlenen 1985 altıncı baskısının, American Medical Association Dergisi yorumcusu sonunda şunu diyerek, ‘Ben ameliyatı onsuz gerçekleştiren herhangi bir jinekologu hayal bile edemiyorum ilk defa primer daha sonra hatırlatıcı olarak. ’1962 ‘ de üçüncü baskı ortaya çıktı, Te Linde kendi departmanı başkanlığından emekli oldu, o karar, zamanının tüm diğer büyük tıp kitaplarında olduğu gibi, kitabında yeni revizyonları ortaya çıkarmak için yazarlardan bir grup gerekiyordu.

Bu baskının önsözünde kitabın sadece bir cerrahi tekniğin manuel olmadığını belirtiyor– bu cerrahi felsefesi eşit derecede önemlidir. Eğer bir operasyon teknik açıdan mükemmel ve de bu prosedür gereksiz veya hatta zarar veriyorsa burada kadının karı ne olacak’. Gereksiz işlem- ler hala en çok nedenlerinin biri, Te Linde şunu not etti, Jinekolojik patoloji bilgisi yoksun kaldığında, halen iyi cerrahinin yapıldığı mal olmasına rağmen»kaya hangi mal ameliyat yapılır. Bu nedenle, Te Linde kendi metinde patolojiye önemli miktar- da içerdiğini doğruladı. Patoloji 20. Yüzyılın dönüm noktasın- da Howard Kelly’nin yıllarından beri jinekolojik cerrahi genel cerrahiden farklılaşan bilim dalıdır. Cerrahi metinler ve dolaylı olarak cerrahi okuyucular, kimi liderlerinin bazıları gerçekten çok iyi patoloji ustalaşmış olmasına rağmen, jinekologlar kadar patolojiye ilgi göstermiyorlardı.

Te Linde üç basımı gerçekten üretirdi her biri ilkinden çok daha büyük, bu alanda kendisinin geniş bilgisi inancındaydı, yazar olarak yetenekli ve zor iş için dayanıklıydı. 95 yaşındayken 1989 yılında Baltimore’da öldü.

1962’de üçüncü baskısındaki on yıllarda, dünya tıbı ve toplumda uygulananki çok fazla bir değişiklik geçirdi. 1960’ların ortalarında enfeksiyonlar, maligniteler ve hormonal bozuklukların tedavisinde önemli gelişmeler belirgin hale geldiğinde bu başarılar tıbbın diğer alanlarında yaptığı gibi jinekoloji üzerinde bir etkisi oldu. Mastoid enfeksiyonlarda azalma, örneğin, önemli ölçüde kulak burun boğaz uygulamaları da değişti. Jinekolojide- pelvik inflamatuar hastalık büyük oranda azalma diğer bozukluklar üzerine dikkatlerini daha fazla odaklanmak için jinekologları sürükledi

Ayrıca obstetri uygulamalarındaki iyi gelişmeler bu yüzyılın ortalarında jinekolojik ameliyatları etkiledi, mesane ve rektum yaralanmaları keskin olarak azalttı. Histerektomi ve asıcı ameliyatlar her zaman olduğu gibi belirsiz semptomları olduğu için uygulanmıyordu.

Biz de toplumun iş faaliyetlerini taşıyan ve sosyal imtiyazlarını dağıtan sosyal devrimlerde yaşadık

1960’larda Özellikle belirgin olan, sivil hak örgütlenmesi, Tüketici haklarının yeniden canlanması çevreye olan daha büyük ilgi, tıp dahil sosyal kurumları daha fazla etkilemiştir. Tıp içinde, hiçbir uzmanlık alanı eğilimlere bu kadar kadın hastalıkları ve doğum gibi değinmemiştir.

Yeni feminizm düşüğü, doğumu, kontrasepsiynu ve jinekolojij cerrahiyi doktorları çoğuda erkelerin kadın hastalarını sosyal kontrol altına aldıklarını düşünüyorlardı. Feminist hareket doktorların hâkimiyetini değil, aynı zamanda kendi bilgi ve uygulamalarının sözde ihsanına meydan verdi.

Dünya ve bu nedenle bizim beklentilerimiz değişti. Te Linde kitabın ilk yıllarda baskısı çıktı sonra, mucize ilaçlar önceden tedavi edilemeyen hastalıkların tedavi olarak lanse edildiğinde, halk doktorlardan çok beklentisi olmaya başladı ve biz tıbbi araş- tırmalarda zamankinden daha büyük yatırımlarla daha çok tedavileri yol açacağını iddia ettiğimizde utangaç değildik. Bu pek de şaşırtıcı değildi ve daha sonra şu son birkaç on yıl içinde sağlık için bizim gayri safi milli hasılanın artan miktarda harcamaya başladığımızda faturayı ödeyenler giderek artan bir şekilde pa- ralarının gerçekte ne aldığını görenlerin ilgisini çekenler oldu. Diğer birçok sosyal kurumlar gibi gerçekte hafife alınımaya başlanınca tıp otonomisini kaybetti. Bir meslek olarak biz her zaman istediğimizi alamadık, Biz yıllardır istemediğimiz şeyleri önlemede inanılmaz usta idik. Şimdi, tıbbın pratiği değiştiği gibi bu da çok değişti.

20. Yüzyıl ilerledikçe tıptaki doğum biliminin tüm bölümleri büyümektedir. Yüzyılın son dekadlarında, aile hekimliği genel pratiğin yerine geçti. Son 20. Yüzyılın Anglo-Amerikan dünyasında obstteri ve jinekoloji bilimlerinin her ikisi uzmanlar ve pratisyen arasındaki savaşta kaldılar. Aynı şekilde, onlar, birincil, ikincil ve üçüncül tıbbi bakım arasındaki gerilimin dâhil oldu. Benzer çekişme daha önceki yüzyıllarda bir yer için yarışıyor olanlar ve doğum ve hastalık kadınlar için bakım veren hekim- ler arasında statü için meydana geldi. Eğer birisi bu baskısının içindekiler tablosuna bakarsa ve yarım yüzyıl veya bir yüzyıl önce daha basit dönemi karşılaştırırsa, ameliyat jinekoloji alanının büyük bir genişliği zevk almaya devam edeceğini göreceklerdir.

EN İYİ CERRAHİ UYGULAMALAR

• Dr. Ignaz Semmelweis bize anlattığı gibi, el hijyeni eskiden de ve halen antisepsinin ve enfeksiyonların kontrolü ve korunması temel prensibini oluşturuyordu. El hijyen gözetim çalışmaları halen ulusal olarak tüm sağlık profesyonellerinde ve jinekolojik cerrahlar dahil rehber iyileştirilmesinde fırsatlar sağlamaktadır.

• Tartışmalar ve kritikler cerrahi prensip ve prosedürlerinin kaçınılmaz buluşunu izler. Yeni bir fikrin peer review yapılan bir dergide yayınlanması denge getirir ve yeni bir konsept girişine destekler diğer katkıları sağlar. Dr. Semmelweis, Long ve McDowell keşifleri gecikmeli yayınlandı ve bazen çalışmalarının değeri bazıları tarafından zıtlaştı, Drs. Sims, Kelly, Vesalius, ve Virchow buluşlarını daha çabuk yayınladılar ve onlara göre daha çok kabul gördü ve daha az dirençle karşılaştılar.

• Akridite ofis ağırlıklı cerrahi müdahale odasının gelişimi ve kurumu jinekolojik prosedürleri için güvenilir, sıhhi bir çevre sağlar böylece akut bakım yerlerindeki progamlama problemleri ve nazokomial enfeksiyonlar ortadan kaldırmış olunur.

KAYNAKLAR

Accreditation sought by growing number of Ob-Gyns for Ambulatory Surgery Centers. ACOG Today 2001;45:9.

Allen PM, Rock JA. Social contract of academic medical centers to the community: an historical perspective. 2013 [in press].

Allen P, Setze T. Howard Atwood Kelly, M.D. (1858–1943): his life and his enduring legacy. South Med J 1991;84:361.

Anderson EG. Sex in mind and education: a reply. Fortn Rev 1874; 15:582.

Beacham WD. The American Academy of Obstetrics and Gynecology: first presidential address. Obstet Gynecol 1953;1:115.

Bender GA. Great moments in medicine: a history of medicine in pictures: Vesalius and the anatomy of man, 195–203, conquerors of pain: 202– 215, Semmelweis: defender of motherhood 216–225, Rudolf Virchow and cellular pathology: 238–253, J. Marion Sims: gynecologic surgeon 254–263. Detroit, MI: Parke-Davis, 1961.

Bernheim BM. Organoscopy. Ann Surg 1911;53:764.
Boldt HJ. The management of laparotomy patients and their modified

after-treatment. New York Med J 1907;85:145.
Brieger GH. The development of surgery: historical aspects important in

the origin and development of modern surgical science. In: Sabiston DC, ed. Christopher’s textbook of surgery, 14th ed. Philadelphia, PA: WB Saunders, 1991:1.

Brieger GH. Early ambulation: a study in the history of surgery. Ann Surg 1983;197:443.

Brunschwig A. Whither gynecology? Am J Obstet Gynecol 1968; 100:122.

Cohen MR. Laparoscopy, culdoscopy and gynecography. Philadelphia, PA: WB Saunders, 1970:112.

Cullen TS. Cancer of the uterus: its pathology, symptomatology, diagnosis, and treatment. New York: Appleton, 1900.

Cullen TS. The evolution of gynecology. Ohio State Med J 1924; 20:484.

Cullen TS. The relation of obstetrics, gynecology and abdominal sur- gery to the public welfare. JAMA 1916;66:239.

Dally A. Women under the knife: a history of surgery. London, UK: Hutchinson Radius, 1991.

Davis A. Dr. Kelly of Hopkins. Baltimore, MD: The Johns Hopkins Press, 1959.

Decker A, Cherry TH. Culdoscopy: new method in diagnosis of pelvic disease—a preliminary report. Am J Surg 1944;64:40.

Dickinson RL. Original communications: a program for American Gynecology Society presidential address. Am J Obstet Gynecol 1921;1:2.

Ehrenreich B, English D. For her own good: 150 years of the experts’ advice to women. Garden City, NY: Anchor Press/Doubleday, 1978. Flexner JT. Doctors on horseback, pioneers of American medicine. Chapter

3: A backwoods Galahad: Ephraim McDowell and Chapter 6: The

Death of Pain: Crawford W. Long. New York: Dover Publications, 1969. Gusberg SB. An introduction to volume 1. Gynecol Oncol 1972;1:i. Hahn R. Sickness and health: an anthropological perspective. New Haven,

CT: Yale University Press, 1995:209.
Halsted WS. The employment of fine silk in preference to catgut and the

advantages of transfixing tissues and vessels in controlling haemor-

rhage. JAMA 1913;60:1119.
Harris S. Woman’s surgeon: the life story of J. Marion Sims. New York:

Macmillan, 1950.
Jacobi MP. A question of rest for women during menstruation. London,

UK: Smith & Elder, 1878.
Jones HW Jr, Jones GS, Ticknor WE. Richard Wesley Te Linde. Baltimore,

MD: Williams & Wilkins, 1986.
Kelly HA. Getting up early after grave surgical operations. Surg Gynecol

Obstet 1911;13:78.
Kelly HA. History of gynecology in America: a cyclopedia of American

medical biography, 2 vols. Philadelphia, PA: WB Saunders, 1912:xxxix. Kelly HA. Medical gynecology. New York: Appleton, 1912.
Kelly HA. A scientific man and the bible. New York: Harper and Bros,

1925.
Kelly HA. Operative gynecology. New York: Appleton, 1898.

Long ER. A history of pathology, Chapter IX: Virchow and cellular pathol- ogy. New York: Dover Publications, 1965:114.

Longo LD. The rise and fall of Battey’s operation: a fashion in surgery. Bull Hist Med 1979;53:244.

Longyear HW. The relations of gynecology to general surgery, past and present. JAMA 1917;69:501.

Martin FH. Surgery, gynecology, and obstetrics. Surg Gynecol Obstet 1905;1:62.

Maudsley H. Sex in mind and on education. Fortn Rev 1874;15:466. McDowell E. Extirpation of diseased ovaria. Eclectic Repertory 1817;7:742 [reprinted in Brieger GH, ed. Medical America in the nine-

teenth century. Baltimore: The Johns Hopkins Press, 1972]. McGregor DK. From midwives to medicine: the birth of American

gynecology. New Brunswick, MJ: Rutgers University Press, 1989. Meigs JV. Progress in gynecology: fifty years of surgical progress, 1905– 1955. Chicago: The Franklin H. Martin Memorial Foundation, 1955 [reprinted from Davis L, ed. Surgery: gynecology and obstetrics with

international abstracts of surgery].
Morantz R. The lady and her physician. In: Hartman M, Banner L, eds.

Clio’s consciousness raised: new perspectives on the history of women.

New York: Harper & Row, 1974:38.
Morantz-Sanchez R. Conduct unbecoming a woman: medicine on trial

in turn-of-the-century Brooklyn. New York: Oxford University Press,

1999.
Morantz-Sanchez R. Making it in a man’s world: the late nineteenth-

century surgical career of Mary Amanda Dixon Jones. Bull Hist Med

1995;69:542.
Moscucci O. The science of woman: gynaecology and gender in England

1800–1929. Cambridge: Cambridge University Press, 1990:30. O’Dowd MJ, Philipp EE. The history of obstetrics and gynecology. New

York: Parthenon Publishing Group, 1994.
Ricci JV. The development of gynaecological surgery and instruments.

Philadelphia, PA: Blakiston, 1949.
Ries E. Some radical changes in the after-treatment of celiotomy cases.

JAMA 1899;33:454.
Robinson J. Tom Cullen of Baltimore. London, UK: Oxford University

Press, 1949.
Rock JA, Jeffrey RW. The history and future of operative laparoscopy.

Am J Obstet Gynecol 1994;170:7.
Rock JA, Johnson TRB, Woodruff JD, eds. The first 100 years: Department

of Gynecology and Obstetrics of the Johns Hopkins Hospital. Baltimore,

MD: The Johns Hopkins University Press, 1991.
Russett CE. Sexual science: the Victorian construction of womanhood.

Cambridge, MA: Harvard University Press, 1989.
Sims JM. On the treatment of vesico-vaginal fistula. Am J Med Sci

1852;23:59.
Sims JM. Silver sutures in surgery. The Anniversary Discourse, the New

York Academy of Medicine. New York: S&W Wood, 1858.
Sims JM. The story of my life. New York: Appleton, 1884 [reprinted by

Dacapo Press, 1968].
Simpson JY. Hospitalism: its effects on the results of surgical operations.

Edinburgh: Oliver Boyd, 1869.
Speert H. Obstetrics and gynecology in America. Chicago, IL: American

College of Obstetricians and Gynecologists, 1980.
Temkin O, trans. Soranus’ gynecology. Baltimore, MD: The Johns

Hopkins Press, 1956.
Thomas TG. A century of American medicine, 1776–1876: obstetrics

and gynecology. Am J Med Sci 1876;72:138.
Webster JC. The future of gynecology. Surg Gynecol Obstet 1905;1:63. Wells TS. Some causes of excessive mortality after surgical operations.

BMJ 1864;2:384 [see also Brieger G. American surgery and the germ

theory of disease. Bull Hist Med 1966;40:135].
Wertz RW, Wertz DC. Lyingin: a history of childbirth in America,

expanded edition. New Haven, CT: Yale University Press, 1989. Wood AD. The fashionable diseases: women’s complaints and their treatment in nineteenth century America. J Interdisc Hist 1973;4:25 [reprinted in Hartman M, Banner L, eds. Clio’s consciousness raised: new perspectives on the history of women. New York: Harper & Row,

1974:1.

Paylaş:
Siz Yorumlayın Doktorumuz Cevaplasın
Benzer Yazılar