Paylaş:

erken-menopoz

Erken Menopoz Nedir, Neden Olur?

Normal şartlar altında her kız bebek belli sayıda yumurta ile doğar. Ergenliğe girişle birlikte üreme çağına giren genç kızlar, ayda bir kez yumurtlar ve korumasız cinsel ilişki yaşarsa gebelik gerçekleşir, gebelik olmazsa da olası bir gebelik için hazırlanan rahim içi tabakası adet kanı adı verilen kanla birlikte temizlenir, bir sonraki aya hazırlanır. İşte üreme çağı olarak adlandırılan bu dönem genellikle 40 yaşına kadar, bazı kadınlarda ise 45, hatta 50 yaşına kadar sürebilir. Yumurtaların bittiği, adet kanamalarının kesildiği dönem ise “menopoz” dönemi olarak adlandırılır. Bu menopoz döneminin normalden erken olması ise “erken menopoz” olarak adlandırılmakta ve üreme sisteminde yaşanan, var olan bir soruna işaret edebilmektedir.

Bir kadında adet kanamasının 35 – 40 yaşlarından önce bitmesi durumu genel olarak “erken menopoz” olarak tanımlanır. Aslında çok nadiren karşılaşılan bir sorun olan erken menopozda yumurtalıklar işlevlerini tam olarak yerine getiremez ve kadının aylık adet kanaması kesilir. Erken menopoz durumu kesinlikle bir sorundur ve belli başlı sorunlar olduğuna işaret olabilir. Bu sebeple de erken menopoz durumunun erken dönemde teşhis edilmesi çok önemlidir. Zira erken menopoz vakalarında başta kemik erimesi problemi de olmak üzere pek çok sağlık sorunu ortaya çıkar.

Erken menopoz ne sıklıkta görülür?

Hem ülkemizde hem de dünya genelinde nadir olarak karşılaşılan erken menopoz sıra dışı bir durumdur. Ülkemizde erken menopozun görülme sıklığı % 3 civarındadır. Ancak günümüzde Amerika’da menopoza girme yaşı ortalama 52, Avrupa’da 50 iken, ülkemizde kadınlar genellikle 46 – 47 yaşlarında menopoza girmekteler. Bu alanda yapılan çalışmalara göre ülkemizde her 100 kadından 3’ü erken menopoz açısından risk altındadır.

Erken menopoz neden olur?

Erken menopoz, bir kadının 35 – 40 yaşlarında adet kanamalarının kesilmesi sorunudur ve bu sorun; aşırı ve ani kilo kayıpları, ağır ve aşırı egzersiz, kürtaj, stres ve cerrahi operasyonlar gibi pek çok farklı sebepten kaynaklanıyor olabilir. Kadının adet kanamasının normalden daha erken yaşlarda kesilmesine bağlı olarak vücutta östrojen hormonu salgısı azalır. Bundan dolayı da kadın, kemik erimesi, kemik kayıpları gibi sorunlar yaşar. Bu bakımdan böyle bir durumda kadınların vakit kaybetmeden doktora başvurmaları gerekir. Erken menopoza sebep olan etkenler aşağıda ayrıntılı olarak açıklanmaktadır.

  • Genetik faktörler

Kadınların menopoza girme yaşları genellikle anneleriyle aynı aralıkta olur. Bu da menopoz konusunda genetik özelliklere vurgu yapmaktadır. Dolayısıyla kadınlar aslında annelerinin menopoza girme yaşına bakarak yaklaşık ne zaman menopoza gireceğini kestirebilir ve erken menopoz riskini de bir nebze olsun önleyebilir. Erken menopoz vakaları arasında incelenenlerde erken menopoz için tıbbi bir neden tespit edilemediğinde, altta yatan faktörün genetik geçiş olduğu görülebilmektedir.

  • Sigara içmek

Sigara kullanımının kadının, tüm vücut sistemlerine ve özellikle de üreme sistemi fonksiyonlarına zarar verdiği bilinmektedir. Bu konuda yapılan birkaç çalışma uzun süredir ve düzenli olarak sigara içen her 10 kadından birinin erken yaşta menopoza girme riski taşıdığını göstermektedir. Günde 20’den fazla sigara içen kadınların, içmeyen kadınlardan 2 yıl daha önce menopoza girdikleri de bu araştırmalarla kanıtlanmıştır. Sigara dumanında bulunan polisiklik hidrokarbonların bu soruna sebep olduğu düşünülmektedir.

  • Çok zayıf ya da çok kilolu olmak

Kişinin kilosunun boyu ile orantılı olması, vücut kitle indeksinin normal değerler arasında olması tüm vücut sağlığı için olduğu gibi üreme sisteminin fonksiyonları için de çok önemlidir. Bu bağlamda çok zayıf olmak, vücut kitle indeksinin % 12’in altında olması daha az yağ dokusu ve daha az östrojen deposuna sahip olmak anlamına geliyor. Bu tür bir durum da kadının adet kanamasının kesilmesine ve bu kadınların üçte birinin menopoza normalden girmesine neden olabiliyor. Zayıflığın tam tersi olarak aşırı şişmanlık, obezite de erken dönemde menopoza yol açan önemli etkenler arasında yer alıyor.

  • Hareketsiz bir yaşam sürmek

Hareketsiz bir yaşam tarzı sürmek hem vücut sistemlerinin fonksiyonlarını bozar hem de vücutta hormonların ve toksinlerin vücutta birikmesine neden oluyor. Hormonların ve toksinlerin vücutta normal dışı bir şekilde birikmesi ile de erken menopoz ortaya çıkabiliyor. Bunun tam tersi olarak da egzersiz yapmak, daha hareketli bir yaşam sürmek kalp hızını artırmakta, bu şekilde de vücuda daha fazla oksijen içeren kanın pompalanmasını sağlanıyor. Egzersiz sayesinde kişinin dolaşım sistemindeki bu artış toksinlerin giderilmesine de yardımcı oluyor. Bununla birlikte egzersiz yapmak vücut ısısını arttırarak ter bezlerini tetiklemekte, ter ise vücudun toksinleri kolayca atmasını sağlamaktadır. Bu sebeple de her sağlıklı kişinin haftada en az 3 gün, mümkünse 5 gün spor yapmayı ihmal etmemesi çok önemlidir.

  • D vitamini eksikliği

Yapılan çalışmalar, vücutta D vitamini eksikliğinde daha az folikül, yani daha az yumurta geliştiğini göstermektedir. Bunun yanında beslenme programında gıda kaynakları arasından en çok D vitamini alan grupla en az alan kadınların kıyaslandığı çalışmalarda, D vitamini yönünden zengin beslenen grupta erken menopoz riskinin % 17 daha düşük olduğu tespit edilmiştir. İşte bu sebeple de herkes ve özellikle de kadınlar beslenme programına D vitamini içeren besinleri katmalı ve bunları düzenli olarak tüketmelidir. En iyi D vitamini kaynağı güneş olduğu için de mart ve ekim ayları arasında her gün 11.00 – 15.00 saatleri arasında güneşe çıkmak çok önemlidir. Aynı zamanda her yıl mutlaka vücuttaki D vitamini seviyesine baktırılmalı, gerekirse doktor tavsiyesi ile ilaç alınmalıdır.

  • Kalsiyum bakımından yoksun beslenme

Yapılan çalışmalar kalsiyum alımı ve erken menopoz arasında negatif bir ilişki göstermektedir. Bu bağlamda gıda kaynaklarından en çok kalsiyum alan kadınların normalden daha erken menopoza girme riski % 13 oranında daha düşüktür. Bu sebeple de kadınların kalsiyum bakımından zengin beslenmeye özen göstermeleri önerilir. Kadınlara tüketmeleri tavsiye edilen en önemli kalsiyum kaynakları süt ve süt ürünleri, pekmez, susam, kuru baklagiller, yeşil yapraklı sebzeler, kuru meyveler, fındık, fıstık şeklinde sıralanabilir.

  • Stresli yaşam şartları

Stresli bir yaşam sürmek kişinin tüm vücut sistemlerini, hormonsal değişimleri olumsuz etkilemektedir. Bu bağlamda psikolojik stres de üremeyle ilişkili hormonsal sistemde olumsuz değişikliğe neden olabilir. Bu konuda yapılan araştırmalar; kronik endişe, hüzün, korku ve diğer olumsuz duyguların, üreme sistemi ekseni işleyişini değiştirerek erken menopoza sebep olabileceğini göstermiştir. Bu çalışmalar psikolojik stresin beynin hipotalamusunda bazı moleküllerin açığa çıkmasına neden olduğunu ve bu moleküllerin de üreme sistemindeki işleyişi bozduğunu kanıtlamaktadır.

  • Çeşitli kimyasallara maruz kalmak

Kimyasallara maruz kalmak vücut sistemlerinin işleyişini ve hormonsal dengeyi bozmaktadır. Bu zararlı kimyasallar kişinin işyerinde olabileceği gibi, evde her gün kullandığı bazı kozmetik ürünlerde, temizlik malzemelerinde ve neredeyse her mutfaktaki teflon ürünlerinde bulunabildiği bilinmektedir. Kimyasal içerikli malzeme ve ürünlerin kullanılması yumurtalıklara ciddi anlamda zarar verebilmektedir. Bu sebeple de de zararlı olduğu bilinen propanediol, metilolakrilamid ile monometil eter gibi kimyasal maddeler içeren ürünler tamamen yaşam alanından çıkarılmalıdır. Bunun yanında mümkün olduğunca organik gıdalarla beslenmek önerilir. Zira organik olmayan bazı gıdalar genellikle pestisitler, herbisitler, koruyucu hormonlar ve antibiyotikler içerebilir. Ayrıca bazı musluk sularının da birtakım kimyasallar içerdiği, bu sebeple de temizliğinden emin olunmadan musluk suyu içmemeye özen gösterilmesi gerektiği bilinmektedir.

  • Vejetaryen diyet

Tek tip beslenmek vücut sistemlerine zarar verebilmekte, vücuttaki hormon dengesini bozabilmektedir. Bu bağlamda vejetaryen diyetin erken menopoza yol açtığını gösteren birtakım çalışmalar bulunmaktadır. Tüm besin gruplarından belli bir miktarın düzenli olarak tüketiliyor olması sağlıklı bir üreme sistemi ve dengeli hormonlar anlamına gelmektedir.

  • Kromozomsal nedenler

Eksik, tamamlanmamış ya da fazla bir kromozomla doğmak diğer sistemlerin fonksiyonlarını olduğu gibi üreme sistemini de olumsuz etkilemektedir. Bu bağlamda Turner Sendromu ile doğanlarda ya da Down Sendromu gibi fazladan kromozoma sahip olanlarda yumurtalıklar olması gerektiği gibi çalışmayabilir ve erken menopoz ortaya çıkabilir.

  • Otoimmün hastalıklar

Bağışıklık sistemi sorunlarının erken menopoza yol açabileceğine dair bilimsel çalışmalar bulunmaktadır. Erken menopozun tiroit ve romatoid artrit gibi otoimmün, yani bağışıklık sistemi hastalıklarının sonucu olarak gelişebildiği biliniyor. Çünkü bağışıklık sistemi hastalıklarında kişinin bağışıklık sisteminde bir bozukluk ortaya çıkıyor ve bağışıklık sistemi kendi dokusunu yabancı olarak algılayıp, ona saldırıyor. Bu şekilde vücudun savunma sistemi yumurtalıkları da yabancı doku olarak algılayıp saldırdığında hormon yapımını engellemekte ve yumurtaların beklenenden daha kısa zamanda tükenmelerine yol açabilmektedir. Bu konuda yapılan çalışmalara göre otoimmum bozukluklar erken menopoz vakalarına neden olabiliyor. Bu şekilde ortaya çıkan erken menopoz vakalarında bunun yanında şeker hastalığı, tiroit bezi bozuklukları, romatizmal hastalıklar ve daha birçok otoimmum hastalıklar da görülebiliyor.

  • Enfeksiyonlar

Vücutta enfeksiyon olması demek üreme sisteminin de bu enfeksiyondan zarar görmesi, yumurtlama fonksiyonlarının yavaşlaması demektir. Bu bağlamda kabakulak, erken menopozla bağlantısı en net olarak bilinen hastalıkların başında gelmektedir. Kimi zaman hafif atlatılan enfeksiyonlar bile yumurtalık yetmezliğine ve dolayısıyla da erken menopoza neden olabilmektedir.

  • Cerrahi nedenler

Herhangi bir sağlık sorunu sebebiyle kadının yumurtalıklarının operasyonla alınması kesinlikle bir erken menopoz sebebidir. Bunun yanında rahim ameliyatı olan bazı kadınlarda rahim alındığı halde yumurtalıklar kalabilmekte ve böyle bir durumda yumurtalıklar hormon salgılamaya devam ettiği için hemen menopoza girilmez. Oysaki yapılan cerrahi işlem yumurtalıkların kan akışını etkilerse kadın, normalden daha önce menopoza girilebilir.

  • Kanser tedavisi

Kanser hastalığı nedeni ile kemoterapi ve radyoterapi alan kişilerde yumurtalıklar bundan çok ciddi şekilde etkilenmekte ve erken menopoza yol açabilmektedir. Kadının yaşadığı kanser türü, yumurtalıkların ne derece etkilendiği, tedavinin süreci, tedavi nedeniyle kullanılan ilaçların türü ve dozu erken menopozu tetikleyebilir. Kemoterapi ilaçlarının bazıları ya da kanser için pelvik radyasyon tedavileri de yumurtalıklara zarar verebilir. Bu sebeple de kanser tedavisi öncesinde üremeyi koruyucu tedavilerin uygulanmalıdır.

Erken menopoz hangi hastalıklara sebep olur?

40 yaşından önce adet kanamasının kalıcı olarak kesilmesi durumu olan erken menopoz kadınlarda; kısırlık, osteoporoz, kardiyovasküler hastalıklar ve felç gibi ciddi sağlık problemlerine yol açabilirken, zaten kadın gebe kalma şansını da yitirmiş oluyor. Bu sebeple de yumurtalıklara zarar veren ya da östrojen üretimini durduran herhangi bir etkenin erken menopoza neden olabileceği unutulmamalı ve risk faktörleri önlenmeye çalışılmalıdır.  Bu konuda kadınlara önerilebilecek en doğru yaklaşım sağlıklı yaşam ve beslenme koşulları, stresi yaşamdan tamamen uzaklaştırmaktır.

Paylaş:
Yorumlar
  • serpil :

    15 Temmuz 2017

    Erken menopoza girmiş biri çocuk sahibi olabilir mi?

     Cevapla
Siz Yorumlayın Doktorumuz Cevaplasın
Benzer Yazılar